NLP VE DİL
NLP, bu üç bekçinin, duyumsal deneyimleri içsel temsillere dönüştürdüğünü ileri sürer. Bundan başka, dili kullandığımız zaman içsel temsillerimizi de dönüştürürler. Önce biz deneyimlerimizi siler, çarpıtır ve genelleriz. Sonra da bu deneyimleri açıklarken seçtiğimiz sözcükler, yeni silme, çarpıtma ve genelleme sürecine yol açarlar. Konuştuğumuz zaman orijinal deneyimin zenginliği, doğrusal sözcük damlalarına sıkıştırılır ve tüm süreç, bu açıklamayı okumanızdan bile daha kısa sürer. Demek ki, konuşma dili, bir haritanın haritasıdır ve duyusal deneyimden iki kademe uzaklaşmış durumdadır.
Silme
Çarpıtma
Genelleme
Silme
Çarpıtma
Genelleme
Algılamanın kapıları
Dünya üzerine yapıştırılmış etiketlerle birlikte gelmez. Bunları üzerine biz yapıştırır ve böyle yaptığımızı da kimi zaman unuturuz. Deneyimlere yapıştırdığımız etiketlerde hata yapabiliriz. Bu durumda, bu hataların eylemlerimizi yönlendirmelerine izin vermiş oluruz.
Örneğin, bir kişi "pop müziği" sevmediğine karar verir. Bu bir genellemedir ve kullanılan kelimeler, belli müzik türlerini dinlemeye bir engel oluşturacak şekle bürünmüş ve bir ikameye dönüşmüştür. Ayrıca kimi zaman isim değişikliklerine aldandığımız da olur, isimle gerçekliğin de değiştiğini sanırız. Eylemi "etnik temizlik" olarak adlandırmakla, savunmasız insanları öldürmenin anlamı değiştirilemez.
Gelgeldim, dil, düşünceyi belirlemez, bunu iletir. Sözcükler, duyusal deneyim ile hiç bağlantısı olmayan şekillerde birleştirilebilirler. Hayalimizdeki dünyayı açıklama konusunda bizi özgür bırakırlar. Bu yöntem, hayaller kurmamızı, keşfetmemizi, büyük şiir ve edebiyat eserleri yaratmamızı ve kendimizi aşıp haritalarımızı genişletmemizi sağlar. Buradaki tehlike, kelimelerin, haritalarımızı kısıtlamasına yol açacak şekilde kullanılmasında yatar.
Sözcüklerin sabit bir anlamı yoktur, ama biz genellikle öyle kabul ederiz. Öncelikle, çok az sözcüğün açıkladığı şeylerle bağlantısı bulunur. "Kedi gibi"nin*, "kedi" kelimesi ile hiç ilgisi yoktur. İkinci olarak, sözcükler anlamlarını bizim hayat tecrübelerimizden kazanırlar. Dolayısıyla aynı sözcük, farklı kişilere farklı anlam ifade e-debilir. Bir grup insana, "sevgi" veya "onur" kelimelerinin anlamı sorulduğunda, pek çok farklı cevap alınacaktır. Söylediğimiz sözcüklere bakarak nasıl silme, çarpıma ve genelleme yaptığımıza ilişkin içgörü edinebiliriz. Sonra da daha özgür, zengin ve tatminkâr bir dünya modeli oluşturabiliriz. Yani dili "geriye doğru yapılandırarak" deneyimin kendisine dönebiliriz.
Deneyimlerimiz hakkında bilgi edinmek ve onları etkilemek için, dili üç şekilde kullanabiliriz.
İlk olarak, dilin düşünceyle bağlantısını kuran sorular sorup,  uyumsal deneyime geri dönebiliriz. Bu bizi, sözcüğü deneyimin kendisi sanma tuzağından kurtarır. Örneğin, biri size, "Burada insanlar cana yakın değillerdir" diyebilir. Bu bir genellemedir ve siz "Herkes için mi söylüyorsun? Burada cana yakın hiç kimse mi yok?" şeklinde net sorular sorabilirsiniz. Bu sorular, o kişinin genellemesini hangi temele dayandırdığını görmesini sağlayacaktır. Özgül örneklere göz atması gerekecektir. NLP'de buna tümdengelim denir, yani genel bir durumdan ayrıntıya ve özgül durumlara inilir.
Dili kullanmada ikinci yöntemimiz, özgül olaylardan daha genel olanlara varmaktır. Tümüyle açık uçlu ve belirsiz bir dil kullanarak, o kişinin kendisi için doğru olan özgül anlamı bulmasına imkân tanırız. (Son cümlemiz bu türde dil kullanımına ait bir örnektir.) Buna tümevarım denir, belirli bir durumdan genele varılır.
Son olarak, dili karşılaştırma için kullanabiliriz; bir deneyimi başka bir deneyimle kıyaslayabiliriz. Bu, karşılaştırma yoluyla açıkladığımız, ima ettiğimiz ve aydınlattığımız bir metaforlar, benzetmeler ve hikâyeler dünyasıdır. Bu bölümün başlığı karşılaştırmalara bir örnektir.
DERLEYEN... (EDİTÖR)
İletişim:bilgi@sayginnlp.com